صادقی نقدعلی

گامی کوچک در راستای همدلی


 

آشنایی با برداشت خرما و اصطلاحاتی که جهرمیها در این مورد بکار میبرند

در جهرم برداشت خرما در فصل پاییز انجام می گیرد. این عمل به پاییزی معروف است. در اوایل بهار درخت نخل خوشه می کند حدود هشت ماه طول می کشد تا خرما برسد و جمع آوری گردد. چون خوشه ها از لابه لای برگهای درخت خرما سر بیرون آوردند و خوشه ها از درون لیف ها «lif» که به نام ترونه یا طلعانه معروف است نمایان گشتند.
فردی که وی را موهر MUHER  یا ماهر می خوانند به وسیله بندی به نام پروند PARVAND که آن هم از لیف درخت خرما که به پری جه PARIJE هم معروف است بافته شده. از درخت بالا می رود و درخت را در اصطلاح محلی می سازد. رسم است که قسمتی از خوشه «نر» خرما که بدان ابره ABRE گویند. داخل خوشه ماده نهاده که بدین وسیله عمل باروری انجام می گیرد. به این خوشه پنگ PANG می گویند. بعد از ساختن درخت خرما مدت دو الی سه ماه طول می کشد تا قدری دانه های خوشه خرما سبز رنگ گردد. سپس نوبت روی پیش PIS گذاشتن می رسد.
پیش، برگ و سابقه درخت نخل است. در این هنگام موهر به وسیله پروَند بالای نخل می رود


 

  و خوشه ها را مرتب کرده و روی پیش می گذارد تا خوشه ها خراب یا خورده نشود. در اوائل پاییز نوبت برداشت محصول می شود. موهر با صاحب درخت خرما قراردادی می بندد که در جهرم بدان «شش یک» می گویند. یعنی اگر محصول باغی فرضاً ده بار بیست و پنج کیلویی خرما باشد. از هر شش بار یک بار از آن موهر است و کمتر اتفاق می افتد که مزد موهر به وسیله پول پرداخت گردد.
روزی که برداشت خرما شروع می شود، شخص موهر با بند و زنبیلی که بدان بند و زنبیل موهری گویند به وسیله پروند از درخت بالا رفته و پنگ ها را داخل زنبیل گذاشته و آن را به وسیله اره موهری می برد و زنبیل را به پایین هدایت می کند. ضمناً در دنبال بند مذکور زنبیل خالی دیگری وصل است، چون زنبیل پر پایین رسید، زنبیل خالی بالا می رود.استاد موهر مرتب می گوید: پحریز PEHRIZ «یعنی مواظب باشید پنگ ها به شما نخورد». زیر درخت خرما چندین نفر ایستاده اند که یکی پنگ ها را می گیرد و بقیه خرماهای ریخته شده به اطراف را جمع آوری می کنند.
پس از جمع آوری خرما آنها را درون سبدهایی که به نام لوده LOVDE معروف است می ریزند و یک نفر لوده را به دوش گرفته به محلی که قبلاً آماده کرده اند می برد که این شخص را لوده کش LOVDE-KES می نامند. به محلی که خرماها را می ریزند مشا MOSA  گویند.
خرماها را روی سَلِه SALE می ریزند. سله فرشی است که از برگ درخت خرما تهیه
می شود. اطراف سله چند نفری نشسته اند که خرما را از خارک XARAK و خرماهای فاسد جدا می کنند.پیشتر خرما را در ظرفهایی به نام جُلَت JOLET می ریختند. ولی امروزه کارتن جای این جلت ها را گرفته است. جلت هم از برگ درخت خرما بافته می شود.

خارک
خارک همان خرمای نارس است که آنها را به خانه آورده پس از شستن، خارک ها را درون دیگ بزرگی که به دیگ خارک پزی معروف است ریخته مقداری آب بدان اضافه کرده و آن را می پزند. خارک ها نباید زیاد پخته شوند، چرا که هنگام بی هسته کردن خراب می شود.
پس از پخته شدن خارک زنهایی را که قبلاً به عنوان کارگر استخدام کرده اند اطراف خارک ها
نشسته و به وسیله درفش هسته های آنها را بیرون می کشند. آنگاه خارک ها را همانند تسبیح به بند می کشند و سپس آنها را آویزان می کنند تا خشک شود. به کارهایی که این زنها انجام می دهند پاییزی می گویند. «خارک مورد توجه کودکان است، بزرگترها هم آن را همراه با نارگیل می خورند. سابق بر این به نوزادانی که تازه می خواستند دندان در بیاورند خارک می دادند. «سابقاً بازی دختر بچه ها و پسر بچه ها از هم جدا بود. از این جهت می بینیم که دختر بچه ها بازی های مخصوص به خود دارند و برای جدایی آنها از هم با شوخی می خواندند «پسرک با دخترک بند خرک XARAK» در شیراز به خارک می گویند خرک»

رطب
رطب که خرمای نیمه رسیده است به وسیله زنها بی هسته شده، روی سله ریخته می شوند و روی پشت بام قرار می گیرد، چون کمی آبش گرفته شد، آنها را در حلب یا کارتن می ریزند و بسته بندی می کنند.قیمت این نو خرما «خرمای بی هسته» از خرمای معمولی گرانتر است.خارک های ناقص را که در گویش محلی بدان مگ MEG یا منگ MENG می گویند جمع کرده، قدری از آن را در جوقن «هاون سنگی» می کوبند تا کمی نرم شود، آنگاه آنها را در دیگ خارک پزی ریخته و
می جوشانند تا کاملاً شیره آن بیرون آید.
سپس به وسیله پارچه های مخصوص آن را صاف می کنند. مواد زائد آن را می گیرند و بدینوسیله شیره خرمای جوشانده به دست می آید و بدین ترتیب مراسم پاییزی به پایان می رسد.

باورهای مردم جهرم درباره خرما و درخت خرما
1 - مردم جهرم عقیده دارند که خرما باید سرمای عقرب را بخورد تا کاملاً جا افتاده و شیرین شود.

2 - در هر خانه ای که درخت خرما بنشانند، وحشت از آن خانه می گریزد.
3 - درخت خرما شباهت زیادی به آدمی دارد. در 16 سالگی بالغ می شود و ثمر می دهد در پیری دندان نخل که تَوَختک  TAVAXTAKنامیده می شود، می ریزد. اگر هنگام جابه جایی سرنخل صدمه ببیند خشک
می شود چون در سر نخل ماده ای وجود دارد به نام کُج که همانند مغز آدمی است.
4 - درخت نخل چون آدمی در آب خفته می شود. اگر آب از سر نخل بگذرد مرگ درخت حتمی است. خرمای جهرم از خرمای مرغوب فارس است که معروف ترین آنها خرمای شونی SONI «شاهانی» است.*

نوشته شده در سه‌شنبه ۱٥ اسفند ۱۳٩۱ساعت ٢:٤٩ ‎ق.ظ توسط رسول| نظرات ()



      قالب ساز آنلاین